Es mostren els missatges amb l'etiqueta de comentaris Pradel. Mostrar tots els missatges
Es mostren els missatges amb l'etiqueta de comentaris Pradel. Mostrar tots els missatges

divendres, 28 de novembre del 2025

Prat - Precipient

Prat, s. m., lat. pratum, pré.

Quan vei florir pratz e boyssos.

E. Cairels: Mout mi platz.

Quand je vois fleurir prés et buissons. 

Pel gent estiu ni per las flors del prat.

Le moine de Montaudon: Aras pot.

Par le gentil été et par les fleurs du pré.

ANC. FR. Ung certain prat... ouquel prat ung lors nommé Jehan de Clavaire eust beuté... pasturer. 

Lett. de rém., 1442. Carpentier, t. III, col. 388.

CAT. Prat. ESP. PORT. Prado, IT. Prato. (chap. Prat, prats; la vall del prat a Beseit; lo prat está damún de l'assut, aon viu mon cusí Pistoles, José Ramón Urquizú Guimerá, en la seua dona de Tailandia, y en sa mare Pilar Guimerá Ramia.)

2. Pradal, s. m., pré, prairie.

El tornei rengat, espes,

A Saill, fora del pradal,

N' aic lo bon elme que tan val.

G. de Berguedan: Talans m'es. 

Au combat aligné, épais, à Sail, hors de la prairie, j'en eus le bon heaume qui tant vaut.

Dos deniers del pradal.

Cartulaire du Bugue, fol. 1. 

Deux deniers de la prairie. 

ANC. ESP. Pradal.

3. Pradelh, Pradel, s. m. dim., préau, petit pré, pelouse.

M' anava sol per un pradel.

Guillaume d'Autpoul: L'autr'ier. 

J'allais seul par un préau.

E 'l doutz pradelh 

E 'l vergier on chanton l' auzelh.

P. Vidal: Pois ubert.

Et la délicieuse pelouse et le verger où chantent les oiseaux.

ANC. FR. Le roi descendi, après manger, ou prael, desouz la chapelle.

Joinville, p. 8.

ESP. Pradillo. IT. Pratello. (N. E. Pradell de la Teixeta, Tarragona)

 

Pradell de la Teixeta, Tarragona

 

4. Pradet, s. m. dim., petit pré.

En un pradet, culhen flor,

Encontrei pastora ses par.

J. Esteve: L'autr'ier. 

En un petit pré, cueillant fleur, je rencontrai bergère sans pareille.

Volc esser venc en un pradet.

R. Vidal de Bezaudun: En aquel temps. 

Il voulut être vaincu dans un petit pré. 

CAT. Pratet. ESP. Pradito (pradillo, pradecito). 

(chap. pradet, pradets.)

5. Prada, s. f., prairie, pré.

Non chan per auzel ni per flor... 

Ni per reverdir de la prada.

Rambaud d'Orange: Non chan. 

Je ne chante pour oiseau ni pour fleur... ni pour le reverdir de la prairie.

Par la flor en la prada.

Marcabrus: Lanquan.

La fleur paraît dans la prairie.

ANC. FR. Se logèrent tous ensemble au bout de la prée en une ville.

Monstrelet, t. II, fol. II.

6. Pradaria, s. f., prairie.

Vergiers e pradarias.

(chap. Vergés y praderes; vergé tamé se li diu al jardí.)

Brev. d'amor, fol. 46. 

Vergers et prairies.

Passan vilas e borcx e boys e pradaria.

Roman de Fierabras, v. 64.

Ils passent villes et bourgs et bois et prairie. 

ANC. FR. Les sains enmi la praerie.

Roman del conte de Poitiers, v. 1123.

Forès et praeries tout ce n'i faut noient. 

Roman de Berte, p. 14.

CAT. ESP. (pradera) PORT. Praderia. IT. Prateria. 

(chap. Pradera, praderes.)

7. Pradela, s. f., prairie.

Els pratz Marimonda, qu'es bela la pradela. 

Ar si fay Ferabras armar en la pradela.

Roman de Fierabras, v. 1293 et 132.

Aux prés de Marimonde, qu'est belle la prairie.

Maintenant Fierabras se fait armer dans la prairie.

 

Pratica, s. f., lat. practica, pratique.

La pratica e uzança.

Doctrine des Vaudois.

La pratique et usage.

CAT. (pràctica) ESP. (práctica) Practica. PORT. IT. Pratica. 

(chap. práctica, práctiques.)

2. Practic, adj., lat. practicus, pratique.

Entendement practic... es dit practic, quar praxis vol dire operacio.

Ars mechanica et practica.

(chap. L'art mecánica y práctica; les arts.) 

Eluc. de las propr., fol. 22 et 105. 

Entendement pratique... est dit pratique, parce que praxis veut dire opération.

Art mécanique et pratique.

ANC. FR. Juger de ce à quoi il est pratic, et dont il fait profession.

Joyeusetez, Facéties, etc., p. 10.

CAT. Practic (pràctic). ESP. Practico (práctico). PORT. IT. Pratico.

(chap. Práctic, practics, práctica, práctiques.)

3. Praticamen, s. m., pratique, ce qui regarde le praticien.

De fesiqua sai ieu aisi sometamens

E de rethorica e dels praticamens.

Pierre de Corbiac: El nom de.

De physique je sais aussi supérieurement et de rhétorique et des pratiques.

4. Praticar, v., pratiquer, exercer.

En las cors ont an a praticar.

Statuts de Provence. BOMY, p. 8. 

Dans les cours où ils ont à exercer.

CAT. ESP. Practicar. PORT. Praticar. IT. Praticare. 

(chap. practicá : practico, practiques, practique, practiquem o practicam, practiquéu o practicáu, practiquen; practicat, practicats, practicada, practicades; antigamén practicá ere com platicá : parlá, discutí, sobre tot a les corts : “En las cors ont an a praticar.” : A les corts, aon han de platicá, o be exersí - ejersí, practicá.)

 

Prau, adj., lat. pravus, pervers, méchant.

Las pravas obras.

Trad. de Bède, fol. 60.

Les perverses œuvres.

CAT. Prau. ESP. IT. Pravo. (chap. Pervers, perversos, perversa, perverses; roín, roins, roína, roínes : ruín, ruins, ruína, ruínes; mesquí, mesquins.)

2. Pravitat, Pravetat, s. f., lat. pravitatem, perversité, iniquité, dépravation.

La pravetaz dels mals homes.

Cant el sufre las doras pravitaz dels homes.

Trad. de Bède, fol. 22. et 50. 

La perversité des hommes méchants. 

Quand il souffre les dures iniquités des hommes. 

ANC. FR. Nous appellons les pravitez de l'âme, vices.

Anc. trad. des Paradoxes de Cicéron, fol. 9.

CAT. Pravitat. ESP. Pravedat (pravedad). PORT. Pravidade. IT. Pravità, pravitate, pravitade. (chap. Pravedat, pravedats; perversidat, perversidats; ruindat, ruindats; iniquidat, iniquidats; depravassió, depravassions.)

3. Pravamen, adv., perversement.

Nuils non pot aver misericordia en altrui, que, vivent pravamen, no l' a en se.

Trad. de Bède, fol. 64.

(chap. Dingú pot tindre misericordia de un atre, qui, vivín perversamen (pravamen), no la té pera nell.)

Nul ne peut avoir miséricorde pour autrui, qui, vivant perversement, ne l'a pas en soi. 

IT. (ESP.) Pravamente. (chap. Pravamen, perversamen, roínamen, vissiosamen.)

4. Depravar, v., lat. depravare, dépraver, vicier. 

Part. pas. La libertat natural dels mals es depravada... per obstinacio.

(chap. La libertat natural dels roíns es depravada... per obstinassió, tossudés.)

Eluc. de las propr., fol. 8.

La liberté naturelle des méchants est viciée... par obstination.

CAT. ESP. PORT. Depravar. IT. Depravare. (chap. Vissiá, depravá : depravo, depraves, deprave, depravem o depravam, depravéu o depraváu, depraven; depravat, depravats, depravada, depravades.)

Ignacio Sorolla Vidal. Si yo fora catalaniste, cuántes coses ignoraría

5. Adepravar, v., gâter, endommager, dépraver. 

Part. pas. Los digs consols an... la conoychenssa... de aiguieras adepravadas.

(chap. Los dits consuls tenen... lo coneiximén (coneixensa, saben)... de aigüeres espentolades, en mal estat, que se han de arreglá.)

For de Montcuc. Ord. des R. de Fr., 1463, t. XVI, p. 126. 

Lesdits consuls ont... la connaissance... des ruisseaux d'arrosage endommagés.

 

Prazin, s. f., lat. prasina, prasine, terre verte. (N. E. Ver Prat.)

Prazin es terra o greda vert cum porr, per que es dita prazin, quar prazon en grec vol dire porr. (N. E. Ver Porr, porro, puerro, más arriba.)

Eluc. de las propr., fol. 267.

La prasine est terre ou craie verte comme porreau, c'est pourquoi elle est dite prasine, parce que prazon en grec veut dire porreau.

Prebenda, Prevenda, s. f., lat. praebenda, prébende, bénéfice. 

Senhors que an alcunas prebendas a donar, que las donan a personas non dignas.

V. et Vert., fol. 16. 

Seigneurs qui ont aucunes prébendes à donner, qui les donnent à personnes non dignes. 

Ieu viu de paupra prevenda.

Hugues de Saint-Cyr: Servit.

Je vis de pauvre bénéfice.

CAT. ESP. PORT. IT. Prebenda. (chap. Prebenda, prebendes; benefissi, benefissis; renta, rentes.)

2. Prevendar, (N. E. No se encuentra con b, prebendar?) v., prébender, donner une prébende.

Part. pas. Am degua et am canorgues prevendatz.

(chap. En degá (decano) y en canonges (canónigos) prebendats, benefissiats.)

Cat. dels apost. de Roma, fol. 217.

Avec doyen et avec chanoines prébendés. 

ESP. Prebendar.

Le CAT., le PORT, et l'IT. font usage du part. pas. Prebendat, prebendado, prebendato. (chap. canonge prebendat, canonges prebendats; abadesa prebendada, abadeses prebendades; no sé si a les monges o abadeses sels donabe prebendes, pero sí rentes sobre les propiedats del monasteri o convén.)

Vita Christi de la Reuerent Abb´adl´atínta. (la t está damún de la radera a. pareix un muixó. (Abbadessa de la Trinitat)

 

Precipient, adj., lat. praecipientem, ordonnant, commandant. 

Per voluntat de Dieus precipient o eficient. 

Auctoritat precipient et imperativa.

Eluc. de las propr., fol. 6 et 9. 

Par volonté de Dieu ordonnante ou efficiente. 

Autorité ordonnante et impérative.


Preda

dimarts, 21 de març del 2023

LI. Donatio montis de Scornalbou et initia monasterii canonicorum regularium S. Augustini, an. MCLXI. (1161)

LI.

Donatio montis de Scornalbou et initia monasterii canonicorum regularium S. Augustini, an. MCLXI. (1161) (Vid. pagin. 167.)

Ex exempl. mendoso in monast. FF. Min. eiusd. loci.

In Dei nomine et ejus gratia. Ego Ildephonsus Dei gratia Rex Aragonum, Comes Barchinonae et Marchio Provinciae una cum consilio et voluntate Alberti de Castro Vetulo, et pro remedio animae meae et parentum meorum, dono, laudo atque in perpetuum concedo Domino Deo, et Beato Michaeli, et tibi Joanni de Sancto Baudilio, locum illum heremum, qui nuncupatur Schornabous, qui sub destructione, et heremo diu, et absque cultore et incolatu permansit. Supra dictum autem locum cum omnibus terminis et pertinentiis suis inferius anotatis trado ego Rex tibi Joanni de Sancto Baudilio, quem in Priorem ipsius loci Domnus Hugo, Tarraconensis Archiepiscopus elegit, ut illum locum restaures, et meliores, atque popules, prout melius poteris, et ut ecclesiam ad honorem Dei in nomine Beati Michaelis ibi construatur et edificetur. Et volo atque concedo ut illa ecclesia una cum Rectore suo sint semper in dispositione et ordinatione Sedis Sanctae Theclae, et Hugonis, Tarraconensis Episcopi, et succesorum suorum, sicut proprii Episcopi. Sunt autem supra dicti termini a parte orientis in illum scilicet torrentem qui appellatur de Riudecols, sicut descendit ab ejus montanis, et vadit ad planum: a meridiana vero parte terminatur in campum Tarraconensem, sive in planum de Monte rubo, sicuti vadit per ipsas campanias de Rivo de Catinis (al. canensis), et per ipsum fontem de Mata, et transit super ipsum castrum per aldeam Montis rubei, et pervenit ad ipsos pinatels de Rubials: ab occidentali vero parte ascendit per illum locum qui vocatur Algarriol et vadit per ipsas pineas de Laveria, et pervenit in ipsam serram de Fonte albella super regum de Massanas; a parte vero circii in ipsas serras altas, quae sunt inter Pradel et Baboxa, sicuti aquae vergunt versus eundem Pradel, et sic ab eisdem serris transit praedictus terminus per ipsam aquam de Valle portaria, et vadit usque ad ipsas serras de Cortedela, indeque revertitur in supra memoratum torrentem de rivo de Caulibus. Sicut autem supra dictis terminis includitur et terminatur, sic ego Rex dono, laudo atque in perpetuum concedo praedictae ecclesiae B. Michaelis, et tibi jam dicto Joanni et successoribus tuis per proprium alodium, liberum, et francum, et vacuum, cum omni jure meo, tam de decimis, quam omnibus aliis rebus, et cum omni libertate ad habendum et possidendum cum omni augmentatione et melioratione, quam, Deo donante, tu et successores tui, vel aliquis sub tui dispositione inibi fecerit simul cum ingressibus et egressibus suis, via ductibus et reductibus cum penis, planis, pascuis et garriciis, aquis et arboribus fructuosis et infructuosis, et cum omnibus, quae ad utilitatem et usum praedicti loci, sive omnium jam dicti loci habitatorum, infra praedictos terminos spectant et pertineant, sicut melius dici vel intelligi potest, ad vestrum vestrorumque salvamentum. Quae ecclesia cum rectoribus suis habeant et possideant supra dicta omnia in perpetuum cum omni libertate, et absque ulla inquietudine alicujus saecularis personae. Dono etiam ego Rex tibi jam dicto Joanni, tuisque successoribus, libertatem et potestatem congregandi quoscumque poteritis homines ad incolendum et populandum terram illam et locum, et regendi illos ad honorem Dei et utilitatem praedictae ecclesiae S. Michaelis, et construendi seu disponendi, secundum quod vobis melius visum fuerit. Et quicumque ibi venerint et habitaverint, judicentur et distringantur secundum leges et mores et consuetudines Terraconensis civitatis; aliter vero a nemine distringantur, sive judicentur. Quoniam in praedicto loco maximum ac densiosimum nemus habitaret (f. habetur) horrendumque nimis ubi latrones et Sarraceni raptores assidue latitant. Qui plusquam convicinia montana etiam Siuranae et campum Tarraconensem prorsus vastant, miserosque captivant et occidunt, pluraque mala innumerabilia inde procedunt. Idcirco praefatae ecclesiae Beati Michaelis et tibi Joanni, tuisque successoribus praedictum locum damus ut ecclesia et fortitudo ibidem construatur, in qua ejusdem loci habitatores salventur et defendantur, et ut domus religionis ac religiosorum virorum honesta cohabitatio instituatur, qui sub Beati Augustini regula devote vivant, et Deo serviant, ac pro redemptione animae meae, meorumve parentum, seu omnium fidelium defunctorum Deum jugiter deprecentur. Si qua vero cujuscumque sexus vel conditionis persona contra hanc nostrae liberalitatis donationem, et institutionem venire temptaverint, in nullo prevaleat, sed omnium rerum suarum prius amissionem patiatur, et segregatus ab ecclesiae corpore, justi Judicis Dei iram incurrat, donec satisfaciat. = Sig+num Ildephonsi, Regis Aragonensis, Comitis Barchinonensis et Marchionis Provintiae. = Stephanus Dei gratia Oscensis Episcopus hoc sig+no subscripsit. = Facta carta in Osca mense madii anno ab Incarnatione Domini M.C.LXII. (1162) = Sig+num Arnaldi Mironis, Comitis Pallarensis. = Sig+num Guillermi de Cervaria. = Sig+num Guillermi de Sancto Martino. = Sig+num Blascho Romeu, majorisdomo. = Berengarius Dei gratia Tarraconensis electus sig+num. = Sig+num Ego R. Dei gratia Tarraconensis Archiepiscopus subscribo (a). = Sig+num Arberti de Castrovetulo. = Sig+num Arnaldi de Devesa. = Ego Bernardus de Callidis, scriba Regis scripsi hanc cartam, et feci hoc sig+num.

(a) Haec duae suscriptiones desunt in alio exemplari, et praeterea vitium adest, nullusque tunc Arch. Tarracon. ex nomine dictus.


ÍNDICE DE LAS COSAS MÁS NOTABLES.

(Se omite. Empieza en la pág. 281 del pdf.)

FIN DEL TOMO XX - 20.

Entrada destacada:

El català de l'any 842, Strasbourg

SERMENTS  PRÊTÉS A STRASBOURG EN 842 PAR  CHARLES-LE-CHAUVE , LOUIS - LE-GERMANIQUE ,  ET LEURS ARMÉES RESPECTIVES. (Nota del editó,  Ramón ...