Es mostren els missatges amb l'etiqueta de comentaris cusí. Mostrar tots els missatges
Es mostren els missatges amb l'etiqueta de comentaris cusí. Mostrar tots els missatges

dilluns, 13 de juliol del 2026

Teisser, Teysser, Teyssher, Teissandier, Teissedre, Teisseire, Teyssedor

Teisser, Teysser, Teyssher, v., lat. texere, tisser.
Sai lo teisser et ordir.
P. Cardinal: Qui vol.
Je sais le tisser et ourdir.
L' eranha tan prim no teyh ni fila.
Folquet de Lunel: Tant fin.
L'araignée si menu ne tisse ni file.
Part. pas. Mols gonels tescuz de lan' englesa.
P. Cardinal: Ab votz.
Molle tunique tissue de laine anglaise.
Fig. Qui vol sirventes auzir
Tescut d' enueg, d' antas mesclat.
P. Cardinal: Qui vol.
Qui veut sirvente ouïr tissu d'ennui, d'opprobres mêlé.
Ha teissut varias ceremonias. Doctrine des Vaudois.
A tissu diverses cérémonies.
ANC. FR. Autre ouvraige n'y scet tissir.
Œuvres d'Alain Chartier, p. 780.
CAT. Texir. ESP. Tejir (tejer). PORT. Tecer. IT. Tessere. (chap. Teixí, cusí.)

casa el sastre; Teisser, Teysser, Teyssher, Teissandier, Teissedre, Teisseire, Teyssedor

2. Teissandier, Teissedre, Teisseire, Teyssedor, s. m., du lat. textor, tisserand.
Quatre artz so necessarias ad home..., la quarta, teissandiers.
Apres fo teissedres que fazia toalhas de peals de cabra.
Liv. de Sydrac, fol. 81.
Quatre arts sont nécessaires à l'homme..., le quatrième, tisserand.
Après il fut tisserand qui faisait nappes de poil de chèvre.
Que cascu teisseire plegue lo drap. Tit. de 1351. DOAT, t. CXLIV, fol. 219.
(chap. Que cada teixidó plego lo drap : la tela.)
Que chaque tisserand plie l'étoffe.
Li teyssedor que primieramen aparelho et ordissho los filhs, e pueysh teyssho lo drap. Leys d'amors, fol. 150.
Les tisserands qui premièrement apprêtent et ourdissent les fils, et puis tissent l'étoffe.
ANC. FR. L'oeuvre d'un tissier, à mon advis, est plus tost de faire un manteau ou une robe, que non pas de disposer ses fils à dresser ses pelons.
Amyot, trad. de Plutarque. Morales, t. III, p. 71.
CAT. Texidor. ESP. Tejedor. PORT. Tecedor. IT. Tessitore. (chap. Teixidó, teixidós, teixidora, teixidores; cusidó, cusidós, cusidora, cusidores; sastre, sastres.)

3. Teissamen, s. m., tissage, tissure. 
Sobre lo teissamen, paramen et garnimen dels drap (draps) lanis.
Tit. de 1351. DOAT, t. CXLVI, fol. 217.
Sur le tissage, apprêtage et accommodage des draps de laine.
(chap. Teiximén, teiximens.)

4. Teisseran, Teissera (Tissera), s. m., tisserand.
Si per aventura alcu ordidor dels tisseras de la vila era mai lonc.
Tit. de 1351. DOAT, t. CXLVI, fol. 118.
Si par aventure aucun ourdissoir des tisserands de la ville était plus long.
5. Tescum, s. m., trame.
Segon l' ordim et segon lo tescum que al teisseire sera baillat.
Tit. de 1351. DOAT, t. CXLVI, fol. 120.
Selon la chaîne et selon la trame qui au tisserand sera livrée.

6. Texte, Test, s. m., lat. textum, tissu, tissure, texte.
Sobre un texte entablat d' aur et d' argen
Lhi an jurat.
Roman de Gerard de Rossillon, fol. 95.
Sur un texte encastré d'or et d'argent ils lui ont juré.
Com dist lo test de san Matieu. Brev. d'amor, fol. 81.
Comme dit le texte de saint Mathieu.

7. Texura, Tezura, s. f., lat. textura, texture, tissure, toile, filet.
Cassadors contra els fan tezuras. Eluc. de las propr., fol. 162.
Chasseurs contre eux font filets. 
Co lo leos, fai Amors sa texura.
P. Espagnol: Entre.
Comme le lion, Amour fait son filet.
Rom', ab fals sembelh,
Tendetz vostra tezura.
G. Figueiras: Sirventes vuelh.
Rome, avec de faux engins, vous tendez votre filet.
- Tissu que fait l'araignée.
Aranhas,... so residens en lors tezuras. Eluc. de las propr., fol. 239.
Araignées,... sont résidentes en leurs toiles.
ANC. FR. Mais une robe il avoit sans cousture,
Du hault au bas, toute faicte à tisture. 
Foucqué, V. de J.-C., p. 480.
CAT. ESP. PORT. Textura. IT. Testura. (chap. Textura, textures.)

8. Telsar, v., tisser.
Ella medesma telset lo vestiment. Poëme sur Boèce.
(chap. Ella mateixa va teixí lo vestimén : vestit.)
Elle-même tissa le vêtement.

9. Tela, Tella, s. f., lat. tela, toile, tissu, étoffe.
Voyez Muratori, Diss. 33.
Tela es perfaita per fils. Trad. de Bède, fol. 82.
La toile est parfaite par fils.
An pres una tella ad ordir.
(chap. Han pres una tela pera urdí.)
Marcabrus: Emperaire.
Ont pris une toile à ourdir.
- Filet, nasse.
Non fassatz l' auzellador
Qu' apella e trai ab doussor
L' auzel, tro que l' a en sa tela.
Un Troubadour Anonyme: Seinor, vos que.
Ne faites pas l'oiseleur qui appelle et attire avec douceur l'oiseau, jusqu'à ce qu'il l'ait en sa toile.

La taragaña.

La preza fort petit, aytant co fai bons huels tela de aranha.
V. et Vert., fol. 65.
L'apprécie fort petitement, autant comme fait bon oeil toile d'araignée.
- Pellicule.
Cozetz la tela ab un fil
Que sia de seda sotil.
Deudes de Prades, Auz. cass.
Cousez la pellicule avec un fil qui soit de soie fine.
- Membrane.
Las telas del cervel. Eluc. de las propr., fol. 40.
(chap. Les teles del servell.)
Les toiles du cerveau.
- Cataracte, maladie des yeux.
Pasio de uelhs, dita taca o malha, tela o drapel. Eluc. de las propr., fol. 83.
Maladie d'yeux, dite tache où maille, toile ou drapeau.
ANC. FR. La tour qui estoit faite de planches de sapin et de telle de coton..., et close entour de telle tainte. 
Joinville, p. 75 et 73.
CAT. ESP. Tela. PORT. Tela, têa. IT. Tela. (chap. Tela, teles.)

10. Teleta, s. f. dim., petite toile, pellicule.
Voyez Carpentier, t. III, v° Telata, col. 969.
Uou, dins vinagre, tant si mollifica en paucs jorns qu' el test torna mol cum una teleta.
Ha una teleta en las extremitatz dels uelhs. Eluc. de las propr., fol. 228 et 39.
Oeuf, dans vinaigre, tant s'amollit en peu de jours que la coquille devient molle comme une pellicule.
A une pellicule aux extrémités des yeux.
(chap. teleta, teletes; telet, telets, com lo de la riñonada : membrana, membranes).

11. Teladura, s. f., toilure, pièce d'étoffe.
Tota la teladura en que a X flessadas, qual mais qual mens.
Cartulaire de Montpellier, fol. 111.
Toute la toilure en quoi il y a dix couvertures, quel davantage quel moins (soit plus soit moins).

12. Telier, s. m., métier du tisserand.
Que cascu teisseire plegue lo drap, quant lo teissera, sotz lo telier entorn.
Tit. de 1351. DOAT, t. CXLVI, fol. 219.
Que chaque tisserand plie l'étoffe, quand il la tissera, sous le métier autour.
CAT. Teler. (chap. Telé, telés.)

13. Toalha, s. f., nappe, serviette, essuie-main, linge.
Longa taula ab breu toalha.
Le Moine de Montaudon: Mot m' enueia.
Longue table avec courte nappe.
La mayre de Dieu pres 1 toalha que Veronica portava en sa testa.
(chap. La mare de Deu va pendre una toalla que Verónica portabe al cap. Vore la “vera iconica” per al nom de Verónica y de este momén de la passió de Cristo.)
Roman de la Prise de Jérusalem, fol. 2.
La mère de Dieu prit un linge que Véronique portait sur sa tête.
ANC. FR. Si estoit entortillée 
Hideusement d'une toaille.
Roman de la Rose, v. 151.
De touailles sont entorteillées leurs testes.
Joinville, p. 55.
CAT. Tovalla. ESP. Toalla. PORT. Toalha. IT. Tovaglia. (chap. Toalla, toalles; toalleta, toalletes; eixugamans; mantel; servilleta, servilletes.)

14. Toalhon, Toalon, Toualhon, Toalho, s. m., essuie-main, linge, torchon, serviette.
Toalons blancs e prims e mols. Roman de Jaufre, fol. 111.
Essuie-mains blancs et fins et moelleux.
Un bel toalho 
On sas mas e sa fatz
S' echuc. 
Amanieu des Escas: En aquel mes.
Un beau linge où ses mains et sa face elle s'essuie.
Eixuget los ab los toualhons. Frag. de trad. de la Passion.
(chap. Los va eixugá en los toallons.)
Les essuya avec les serviettes.
CAT. Tovalló. (chap. Toalló, toallons.)

15. Atesserar, v., tisser, enlacer, mêler.
Part. pas. Atesseratz
A plazer de las gens.
Nat ne Mons: Sitot non.
Tissu au plaisir des gens.
Fig. Sagitas afinadas
De paraulas atesseradas.
G. Riquier: Qui a sen.
Sagettes aiguës de paroles tissues.

dimarts, 5 d’octubre del 2021

Glosario, Ramon Lull, C

C.

OBRAS RIMADAS DE  RAMON LULL,  ESCRITAS EN IDIOMA CATALAN-PROVENZAL, PUBLICADAS POR PRIMERA VEZ CON UN ARTÍCULO BIOGRÁFICO, ILUSTRACIONES Y VARIANTES, Y SEGUIDAS DE UN GLOSARIO DE VOCES ANTICUADAS POR GERÓNIMO ROSSELLÓ.  PALMA.  IMPRENTA DE PEDRO JOSÉ GELABERT. AÑO 1859.


ÇA. adv. Aquí. (de çá e de lá, llá)

CAB. sust, c. Cabeza. (cap : caput : capita etc)
CAB. V. Cabe.
CABAL. sust. c. Caudal.
CABAL. Cabal, completo.
CABALORS. V. CABALÓS.
CABALÓS. adj. Caudaloso, provechoso, cabal, cumplido. (caudalós)
CABER. v. modo inf. Caber.
CAÇAR. v. modo inf. Cazar.
CAEN. v. Caen. (cauen)
CAHECH. v. Cayó.

CAHUT. part. pas. de "caer". Caído. (caigut, cahút)

CAL. Importa. - No cal; no importa. Molt cal; mucho importa. - Que li cal; que le importa; - No 't cal; no te importa, no te es necesario.
CALCIGAT. part. pas. de "calcigar". Hollado, pisado, pisoteado.

CALER. v. modo inf. Ser necesario, importar.

CALT. sust. c. Calor. (caldo)
CAMIAR. v. modo inf. Cambiar, transformar, trocar.
CAMIAT. part. pas. de "camiar". Cambiado, transformado, trocado.
CANCERADAS. adj. term. pl. fem. Canceradas, cancerosas. (cáncer; cranch; cangrejo)

CANT. adv. Cuando, cuanto. (quantum; quant)

CANTAR. V. XANTAR.
CANTÉS. v. Cantase.
CANTITAT. sust. c. Cantidad. (Quantitas, quantitat)
CANYAR. Variante de “caminar”. V. esta palabra.

(71) Que ‘n éll fill se pogués canyar,
CAP. sust. c. Caudillo, jefe, capitán, cabeza.
CAPARÓ. sust. c. Capucha caperuza, cogulla.
CAPDELL. V. CAPDEYL.

CAPDELL. v. Guíe, dirija.
CAPDELLAR. v. modo inf. Guiar, dirigir.
CAPDEYL. sust. c. Dirección, guía, ovillo.

CAPERÓ. V. CAPARÓ.
CAPTÉ. Gobierna. - Usado como recíproco: se gobierna, se porta bien, procede bien.

CAPTENER. sust. c. Buen trato, buen porte, buen aspecto.

CAPTENER. v. Gobernar. - Usado como recíproco: gobernarse, portarse bien.

CAPTIVANT. v. gerundio de "captivar. Cautivando.
CAR. Porque.
CAR. adj. Caro, querido, estimado.

CAR. adv. Caramente.

ÇARAGOÇÁ. adj. Zaragozano. (de Çaragoça, Saragossa, Zaragoza)

CARÇERAT. part. pas. de "carçerar". Encarcelado, sujeto, aprisionado.

CARÇRE. sust. c. Cárcel, prisión.

CARDENALAT. sust. c. Cardenalato.
CARDENIL. sust. c. Cardenal.

CARESMA. sust. c. Cuaresma.
CARNALITAT. sust. c. Carnalidad.

CARNER. sust. c. Sepultura. - En sentido figurado, estómago, vientre. - Aquel que umpl el carner: aquel que llena el estómago.
CARRERA. sust. c. Camino. (carraria; carrer; calle)

CARTENER. v. modo inf. Amar, querer, tener en mucho.

CARTENIR. V. CARTENER.

CARTENGUT. part. pas. de “cartener". Querido (caro), amado, tenido en mucho.
CASCU, CASCUNA. Cada uno, cada una.
CASCUN. Cada uno,
CASCUNAS PARTS. Cada una de las partes.

CAHUT. v. gerundio de "caer". Cayendo.
(Es participio, caído, cahút; el gerundio es caent, cahent)

CASTEL. sust. c. Castillo. (castell)

CASTEYL. V. CASTEL.

CASTETAT. sust. c. Castidad.

CASTICH. sust. c. Castigo, corrección, lección, aviso. (castic, cástic)
CASTIGAMENT. V. CASTICH.
CAUSA. sust. c. Causa, cosa.

CAUSANT. sust. c. Causante.

CAUSAT. sust. c. Efecto.

CAUSAT. part. pas. de “causar". Causado.
CAUT. V. CAHUT.

CAVAL. V. CAVAYL.

CAVALCADA. sust. c. Cabalgata. (cabalgada; ataque rápido con caballos)
CAVALCAR. v. modo inf. Cabalgar.
CAVALER. V. CAVAYLER.

CAVAYL. sust. c. Caballo. (cavall)
CAVAYLER. sust. c. Caballero.

CAUECH. V. CAVECH.

CAVECH. adj. Palabra cuya significación desconocemos. Tal vez equivalga a las castellanas caduco, perecedero.

CECH, adj. Ciego.

CEL. V. CEYL.

ÇEL. sust. c. Celo. (zel)

CELA. pron. Aquella.

CELAR. v. modo inf. Celar, esconder, ocultar.

CELL. V. CEYL.

CELLA. pron. V. CELA.

ÇELLA. sust. c. Silla de caballo.
CELLS. V. CEYLS.
ÇENSAT. palabra cuya significación no conocemos. Quizás equivalga a limitado a los sentidos. (Que tot lo bé qui es çensat. // sensato? censado?)

CENTÉ. Centésimo.

CERCATS. v. Buscáis, buscad. (también aparece sercar)

CERCLE. sust. c. Círculo.

CERQUA. v. Busca.
CERTÁ. adj. Cierto, seguro. (certero)
CERTENITAT. sust. c. Certeza.
CERTES. adv. Ciertamente. (cert es : cierto es)

CÉS. v. Cese.
CESTA. pron. Esta. (questa; aquesta; esta)
CESSAT. part. pas. de “cessar”. Cesar, impedir. - Pogre haver fet molt bé, e cessat molt de mal: pudiera haber hecho mucho bien, e impedido mucho mal.
CEYL. pron. Aquel.
CEYLAS. pron. Aquellas.
CEYLS. pron. Aquellos.
CHÁ. sust. c. Perro (canis, can, ca : cà : cá)

CHARITAT. sust. c. Caridad.
CHICHS. adj. pl. Pequeños. (chics; chicos, chiquillos, chicuelos, etc)

CHRIST, sust. p. Cristo.

CHRISTIÁ. adj. Cristiano, cristiana.

CHRISTIANDAT. sust. c. Cristiandad.

CINQUENA. nombre numeral. Quinta.
CINTA. part. pas. de "ceñir". Ceñida.
CLAM. sust. c. Clamor, súplica.

CLAM. v. Clamo, clame; suplico, suplique.
CLAMAMENT. sust. c. Clamor, súplica.
CLAMAR. v. modo inf. Pedir, implorar, clamar, suplicar. (reclamar, etc)

CLAMOR. sust. c. Clamor, súplica.

CLAMVOS. Os suplico, os ruego.

CLAR. adj. Claro.
CLARDAT. Claridad, luz, resplandor. (claredat, claretat)

CLAUSA. v. Cierre. (clausura; closa)

CLEMENS. sust. p. Clemente.

CLERECIA. sust. c. Clerecía.

CLERGUE. sust. c. Clérigo. - Li clergue: los clérigos. - Li clergue setglar; los clérigos seglares. - Significa también: orden religiosa; p.e: un tal clergue s‘ en fés: se estableciera de ello una orden religiosa.

CLÍ. adj. Inclinado, postrado.

CLUCHAT. part. pas. de "cluchar”. Con los ojos tapados o cerrados. (clucar un ull : guiñar un ojo)
CO. adv. Como. (com)
ÇO. pron. Esto, lo, cuanto. - Per ço: para esto, para que, con motivo de.

COBEEG. Desee, codicie. (de cobdicia)

COBEJAMENT. sust. c. Deseo, codicia y alguna vez abrigo.

COBETJAR. v. modo inf. Desear, codiciar, cobijar.

COBEYTAT. sust. c. Codicia, deseo.

COBEYTÓS. adj. Deseoso, codicioso, avaro.
COBRAR. v. modo. inf. Recobrar, cobrar, obtener.
COBRAT. part. pas. de "cobrar”. Recobrado (recuperado), cobrado, obtenido.

COGITAMENT. sust. c. Reflexión, pensamiento.

COGITANT. v. gerundio de “cogitar". Pensando, reflexionando, concibiendo.

COGITAR. v. modo inf. Pensar, reflexionar, concebir. (cogito ergo sum)

COGITAT. part. pas. de "cogitar". Pensado, reflexionado, concebido.
COL. Como el, como lo; cuando el, cuando lo.

COL. v. Reverencia, venera, celebra, adora, honra.
CO ‘L. Como el, como lo.

COLER. v. modo inf. Reverenciar, venerar, celebrar, adorar, honrar.
COLLETA. Colación, colecta, oración hecha colectivamente.

COLONES. sust. c. pl. Columnas. (columnes)

COLP. sust. c. Golpe. (se encuentra còlp, colp)
COLPA. sust. c. Culpa. - Alguna vez golpe.

COLPABLE. adj. Culpable.

COLPEJAR. v. modo inf. Golpear, herir.
COLRE. V. COLER.
COLS. Como los. (com los, com els)

COLTELL. sust. c. Cuchillo.
COM. adv. Como, y otras veces cuando.

COMANDA. v. Encargo, encomienda. (encomanar; comanar; pedido en un restaurante)

COMBATEDOR. sust. c. Combatiente.

COMBATUT. part. pas, de "combatre". Combatido.

COMENÇ. sust. c. Principio, comienzo.

COMENÇ. v. Empiezo, comienzo; empiece, comience.

COMENÇABLE. adj. Lo que puede empezarse.

COMENÇA 'L. Empieza el.

COMENÇAMEN. V. COMENÇAMENT.

COMENÇAMENT. sust. c. Principio. - Generals començaments: principios generales.
COMENÇAN. V. COMENÇANT.

COMENÇANT. part. a. El que comienza.
COMENÇANT. v. gerundio de “començar”. Empezando, comenzando.

COMENÇANÇA. sust. c. Principio, comienzo. (COMENÇ, COMENÇAMENT)
COMENÇAR. v. modo inf. Empezar, comenzar.

COMENÇARETS. v. Empezaréis.

COMENÇAT. part. pas. de “començar”. Empezado, comenzado.

COMENÇEMENT. V. COMENÇAMENT.
COMENCET. v. Empezó.

COMENCEY. v. Empecé.

COMENS. V. COMENÇ
COMIAT. sust. c. Permiso, licencia. (despido)
COMINAL. Derivado de la palabra latina “comes”. Compañero, compañeros; junto, juntos.
COMIT. sust. c. Cómitre. (en una nave)
COMPANYA. sust. c. Compañía.

COMPANYÓ. sust. c. Compañero.
COMPANYON. V. COMPAYNON.
COMPANYÓS. sust. c. pl. Compañeros.

COMPARAMENT. sust. c. Comparación.

COMPAYNYA. V. COMPANYA.

COMPAYNON. sust. c. Compañeros.

COMPILAT. part. pas. de “compilar". Compuesto, reunido, compilado.

COMPLAER. v. modo inf. Complacer.

COMPLANCH. v. Duelo, conduelo. (plant, planct, planyir)

COMPLEXEN. v. Llenan. (cumplen; compleixen; cumplixen)

COMPLIMEN. V. COMPLIMENT.

COMPLIMENT. sust. c. Cumplimiento, perfección.

COMPLIDAMENT. adv. Cumplidamente, con perfección.

COMPLIR. v. modo inf. Cumplir, llenar, perfeccionar.
COMPLIT. part. pas. de “complir". Cumplido, llenado, perfeccionado.

COMPLIT. adj. Lleno, perfecto.

COMPRENA. v. Comprenda.

COMPRENENT. part. a. El que comprende.
COMPRENENT. v. gerundio de “comprener”. Comprendiendo.

COMPRENETS. v. Comprendéis.

COMPTAR. v. modo inf. Contar.

COMPTATS. part. pas. pl. de "comptar”. Contados, referidos, relatados.

COMPTATS. sust. c. pl. Condados. (de comite : comte; de computo : compte.
No aparece comptats con este significado en los textos de este libro
)

COMPTE. v. Cuenta.

COMPTE. sust. c. Conde y otras veces cuenta. (Ramón Lull no usa compte con p)

COMPULSIÓ. sust. c. Compulsión, fuerza que obliga a hacer alguna cosa.

COMUN. adj. Común. (comú)

COMUNAMENT. adj. Comunalmente.

COMUNITAT. sust. c. Comunidad, comunión.

CON. (com) Como, cuando.
CON. Que donde, que do quiera.
CONCEBIMENT. sust. c. Concepción, idea, pensamiento.
CONÇEBUT. part. pas. de "concebrer”. Concebido.
CONCEL. sust. c. Consejo. (concell, consell; consellar, aconsellar)

CONÇELL. V. CONCEL.
CONCELL. V. CONCEL.

CONCIRÓS. adj. Pensativo, reflexivo (reflecsivo), meditabundo.

CONCLUIMENT. sust. c. Conclusión.

CONCLUIR. v. modo inf. Concluir.

CONCORDA. v. Concuerda, acuerda, aviene.

CONCORDABLE. adj. Concordable.
CONCORDAMENT. sust. c. El acto de acordar o de concordar; acuerdo, concordancia. (concordia)

CONCORDANÇA. sust. c. Concordancia.
CONCORDANT. v. gerundio de “concordar”. Concordando.

CONCORDANT. part. a. de “concordar”. El que concuerda. (es sustantivo, el participio es concordat)

CONCORDAR. v. modo inf. Concordar, poner acorde, armonizar.

CONCORDAT. part. pas. de “concordar”. Concordado.

CONDICIONAMENT. sust. c. El acto de convenir una cosa con otra. (convenio)

CONDICIONAR. v. modo inf. Convenir una cosa con otra.

CONDICIONAT. part. pas. de “condicionar”. Condicionado, convenido.

CONECH. v. Conoció.

CONEGRA. v. Conociera. (coneguera; conegués)

CONEX. v. Conoce. (coneix, pronunciado con u, cuneix)

CONEXENÇA. sust. c. Conocimiento.

CONEXENSA. V. CONEXENÇA.

CONEXÉN. V. CONEXENT.

CONEXENT. sust. c. Conocedor, el que conoce. (coneixent; también gerundio)
CONEXENT. adj. Agradecido.

CONFERM. v. Confirmo, confirme.

CONFERMAT. part. pas. de “confermar”. Confirmado.

CONFÉSME. v. Confiésome. (me confieso).

CONFESSAMENT. sust. c. Confesión.

CONFESSAN. v. gerundio de “confessar”. Confesando. (confessant)

CONFÉSSES. v. Confiésase. (se confiesa; se confesse, “es cunfessa”)
CONFESSETS. Confeséis. (
confesseu, confesséu, confeseu, confeséu)
CONFIANÇA. sust. c. Confianza.

CONFIAMENT. V. CONFIANÇA.

CONFIRMAMENT. Confirmación.

CONFORT. sust. c. Aliento, fortaleza, fuerza, ánimo.

CONFORTA. v. Fortalece, anima. - Conforta ‘s: se conforta, se fortalece.

CONFORTADOR. El que conforta o fortalece.

CONFORTAR. v. modo inf. Fortalecer, confortar.

CONGELAMENS. sust. c. pl. Congelaciones. (congelaments)

CONJUNCCIÓ. sust. c. Junta, unión, conjunción.

CONJUNCIONAT. part. pas. de "conjuncionar”. Juntado, unido. - Úsase a veces como sustantivo, en cuyo caso equivale a la palabra CONJUNCCIÓ.

CONJUNTES. adj. term. fem. pl. Unidas, conjuntas.

CONJUNTIVA. adj. Conjuntiva.

CONJUNCTURA. sust. c. Unión.

CONJUNY. v. Une. (ajunta; ayunta)

CONORT. sust. c. Consuelo. Me ‘n conort: me consuelo (de ello).
CONORTAR. v. modo inf. Consolar.

CONORTAT. part. pas. de "conortar". Consolado.

CONORTATS. v. Consoláis. (conorteu, conortéu)

CONORTATS VOS. Consolaos. (consoleutos, consoléutos; consoleuvos, consoléuvos)

CONQUERADA. part. pas. de “conquerar". Conquistada.

CONQUERAR. V. CONQUERIR.

CONQUERENT. v. gerundio de "conquerir”. Conquistando.
CONQUERER. V. CONQUERIR.

CONQUERIMENT. sust. c. Conquista.

CONQUERIR. v. modo inf. Conquistar.

CONQUERÓS. sust. c. Conquistador. (Iavmes I lo conqueridor)

CONQUERRÁ. V. Conquistará.

CONQUES. part. pas. de "conquerir”. Conquistado.

CONSEL. V. CONCEL.
CONSELL. V. CONCEL.
CONSELL. v. Aconsejo, aconseje.
CONSELLADOR. sust. c. El que aconseja. (conseller, conceller)
CONSELLAR. v. modo inf. Aconsejar.

CONSELLAT. part. pas. de “consellar”. Aconsejado.

CONSELLER. sust. c. Consejero.

CONSEQUENS. sust. c. pl. Consiguientes.

CONSEYL. sust. c. Consejo.

CONSEYL. v. Aconsejo.

CONSEYLA. v. Aconseja. - Conseylalí : aconséjale. (le aconseja)

CONSEYLANTE. Aconsejándote.

CONSEYLANTLI. v. Aconsejándole.

CONSEYLAR. v. modo inf. Aconsejar.

CONSEYLA ‘T. Te aconseja.

CONSILI. sust. c. Concilio. (concili)

CONSINT. v. Consiente.

CONSINTRÁ. v. Consentirá.

CONSIR. v. Considere, reflexione; considero, reflexiono. - A veces considerar.
CONSIR. sust. c. Consideración, pensamiento, reflexión.
CONSIRÁ. v. Consideró.
CONSIRADA. part. pas. de “consirar”. term. fem. Considerada.
CONSIRAN. V. CONSIRANT.

CONSIRANT. v. gerundio de “consirar”. Considerando.
CONSIRAR. v. modo inf. Considerar, reflexionar.
CONSIRAT. part. pas. de “consirar”. Considerado, pensado, reflexionado.
CONSIRON. v. Consideran.
CONSIRÓS. V. CONCIRÓS.
CONSIRS. v. Consideres.
CONSIURAR. V. CONSIRAR.

CONSOLACIÓ. sust. c. Consuelo, consolación.

CONSOLADOR. sust. c. El que consuela.
CONSOLAMENT. sust. c. Consuelo.

CONSOLA ‘S. v. Se consoló. (consolá ‘s)

CONSOLATS. v. Consoláis.
CONSTRENYA. v. Constreñía.

CONSTRENYEMENT. sust. c. El acto de constreñir. (forzar a hacer; strenyer)

CONSTRET. part. pas. de “constrenyer”. Constreñido. (forzado a hacer)

CONSUMA. v. Consume.
CONSUMACIÓ. sust. c. Consunción, consumación.
CONSUMAMENT. V. CONSUMACIÓ.

CONSUMATS. part. pas. pl. de “consumar”. Consumidos, consumados.

CONTATS. sust. c. pl. Condados. (igual que escribe con : com, contats : comtats)

CONTE. sust. c. Cuento.
CONTÉ. v. Contiene.
CONTENCIÓ. sust. c. Contienda, lucha, pelea, batalla.
CONTENGRA. v. Contuviera. (continguere)
CONTENGUA. v. Contenga. (contingue)

CONTINENT. adv. Desde luego.

CONTORN. sust. c. Contorno.

CONTRADIT. part. pas. de “contradir”. Contradicho.

CONTRADIT. sust. c. Contradicción.

CONTRADITS. v. Contradice, contradecís.
CONTRA ‘L. Contra el.
CONTRALIGAR. v. modo inf. Entrelazar. - Las mans contraligar: entrelazar las manos, o darse las manos.
CONTRAMINA. sust. c. Contramina.
CONTRARIAJAMENT. sust. c. El acto de contrariar, contradicción.
CONTRARIAMENT. sust. c. Contradicción. (contrariamente)
CONTRARIAR. v. modo inf. Contrariar.
CONTRARIETAT. sust. c. Contrariedad.
CONTRAST. sust. c. Resistencia, lucha. (contraste)
CONTRASTANT. v. gerundio de “contrastar”. Contrastando, resistiendo, luchando. (contradiciendo)
CONTRASTAR. v. modo inf. Contrastar, resistir, luchar.
CONTR‘ AYTAL. Contra tal.
CONTR‘ EL. Contra el. (CONTR‘ ELA. Contra ella)
CONTR‘ ELS. Contra los.
CONTRESTAT. part. pas. de “contrestar”. Contrastado, resistido.
CONTRIT. adj. Contrito.
CONVENÇ. v. Convence.
CONVENGREN. v. Convinieran. (convingueren, de convindre, avindre; avenir, convenir)
CONVERTENT. v. gerundio de “convertir”. Convirtiendo.
CONVERTIMENT. sust. c. Conversión.
CONVERTRIAN. v. Convertirían.
CÓPULA. sust. c. Cópula.
COR. sust. c. Corazón, coro. (còr, cór, cor)
CORAL. adj. Cordial, íntimo, sincero.
CORATJE. sust. c. Coraje, valor, ánimo. (coratge)

CORATJÓS. adj. Valiente, valeroso.

CORETJADA. adj. term. fem. Valerosa, esforzada.

CORONELL. sust. c. Corona, círculo, cerco.

CORPORALITAT. sust. c. Corporalidad.
CORREGIMENT. sust. c. Corrección.
CORRETZ. v. Corred. (correu, corréu)

CORRIGIT. part. pas. de “corrigir”. Corregido. (corregit)

CORROMPIMENT. sust. c. Corrupción.

CORRUMP. v. Corrompe. (corromp, corrom)
CORS. sust. c. Cuerpo, curso, camino. (corpore, corporis, corps, corpus; cos, còs, cós)

CORSES. sust. c. pl. Cuerpos. (còssos, cossos, cóssos)
COS. Como es, como se. (co : com)

COS. sust. c. V. CORS.
CO ‘S. Como es, como se.
ÇO ‘S. Esto es, esto se.
COSÍ. sust. c. Primo, pariente; manjar, plato, vianda. (“cusí”)

COSIR. v. modo inf. Coser. (“cusí”)

COSTANÇA. sust. c. Constancia. (También nombre propio)

COSTRENY. v. Constriñe.

COSTRENYEN. v. Constriñen.

COSTRET. part. pas. de “costrenyer”. Constreñido. (estrenyer, strenyer : apretar)

COSTREYNIMENT. sust. c. El acto de constreñir. (constricción; constrenyiment)

COSTUMAT. part. pas. de “costumar”. Acostumbrado.

CO ‘T. Como te.
ÇO ‘US. Esto os.

COUS. Como os.
COVÉ. v. Conviene. (convé; convindre; convenir)

COVEDRÁ. v. Convendrá.
COVEN. v. Conviene.
COVENCH. v. Convino.
COVENEN. v. Convienen.
COVENGRA. v. Conviniera.

COVENRÁ. V. COVEDRÁ.

COVENRAT. Te convendrá.
COVENS. V. COVÉ.

COVET. v. Te conviene.
COVINENSA. sust. c. Convenio, trato, convención, conveniencia. (covinença)

COVINENT. adj. Conveniente.

COYL. sust. c. Collado. (coll)

CRAN. Palabra cuya equivalencia desconocemos. Quizás significa lo mismo que CRAS.
(el mismo verso se encuentra con cran y cras; “Cras veyrem si serán bò”, después encontramos “cras veyrem quals son primers”; concuerda el significado siguiente:)

CRAS. adv. Pronto, presto.
CRE. v. Cree, creo. (ell creu, yo - jo crec)
CREABILITAT. sust. c. La cualidad o circunstancia de ser creable.
CREADOR. sust. c. Criador. (creador; De mon fill glorios qui es son creador?)
CREAMENT. sust. c. Creación.

CREATS. part. pas. pl. de "crear”. Creados.
CREATURA. sust. c. Criatura.
CREATZ. V. CREATS.

CREAYRE. V. CREADOR.
CREBANT. sust. c. Caída, choque, sacudida.
CREEN. v. Creen. (creuen)
CREENT. sust. c. Creyente.

CREENÇA. sust. c. Creencia.

CREER. v. modo inf. Creer.

CREES. v. Creas.
CREIXARÁ. v. Crecerá.
CREMAMENT. El acto de quemar o arder.

CREON. v. Creen.
CRESA. v. Crea.
CRESEGUT. V. CRESUT.

CRESET. v. Crió.

CRESTIÁ. sust. c. Cristiano. (christia, christiá, christiá, cristià, cristiá)

CRESTIAN. V. CRESTIÁ.
CRESUT. part. pas. de "creer". Creído.

CREU. v. Creo, cree.
CREUTZ. part. pas. pl. de "creer". Creídos. (creguts)

CREXERÁ ‘T. Te crecerá.

CREY. v. Creo. (crec, crech)
CREYATS. v. Creáis.
CREYRÁ. Creerá.

CREYUT. V. CRESUT.

CRICH. Vocablo que encontramos en una variante y que aún hoy día es de algún uso. Actualmente equivale a la palabra castellana avaro.
CRITZ. sust. c. Gritos.
CROTS. V. CROTZ.

CROTZ. sust. c. Cruz.

CROYAMENT. adv. Vilmente, con maldad, villanamente, con deshonra.

CRUELTAT. sust c. Crueldad.

CUIDEN. v. Piensan, procuran. (cuita; cuitar, cuytar)

CULLYR. v. modo inf. Cojer. (cullir; recoger, la uva, la cosecha : cullita, cullida)

CUMUNA. adj. Común. (femenino comuna; masculino comú)
CURA. sust. Cuidado, solicitud, diligencia, inquietud, zozobra.
CURANT. v. gerundio de “curar”. Curando, poniendo cuidado.
CURAR. v. modo inf. Curar, poner cuidado.
CUSÍ. V. COSÍ. (la o pronunciada u es muy común)
CUSINA. sust. c. Prima, parienta.
CUSTUMA. sust. c. Costumbre.
CUVINENT. Conveniente.
CUVINENTMENT. adv. Convenientemente.
CUYDAR. v. Creer, pensar, imaginar, proyectar.

CUYR. sust. c. Pellejo, cuero. (cuir)

CUYT. v. Creo, pienso, imagino.
CUYTA. sust. c. Prisa.

CUYTAMNOS. v. Apresurámonos (nos apresuramos), nos dimos prisa.
CUYTAR. v. modo inf. Apresurar, dar prisa.
CUYTAS. v. Apresuras, das prisa.
CUYTAT. part. pas. de “cuytar”. Cuitado, apresurado.
CUYTATZ. v. Apresuraos.
CUYTEMNOS. v. Apresurémonos, démonos prisa y alguna vez apresurámonos.

Glosario, Ramon Lull, C

 C.


ÇA. adv. Aquí. (de çá e de lá, llá)

CAB. sust, c. Cabeza. (cap : caput : capita etc)
CAB. V. Cabe.
CABAL. sust. c. Caudal.
CABAL. Cabal, completo.
CABALORS. V. CABALÓS.
CABALÓS. adj. Caudaloso, provechoso, cabal, cumplido. (caudalós)
CABER. v. modo inf. Caber.
CAÇAR. v. modo inf. Cazar.
CAEN. v. Caen. (cauen)
CAHECH. v. Cayó.

CAHUT. part. pas. de "caer". Caído. (caigut, cahút)

CAL. Importa. - No cal; no importa. Molt cal; mucho importa. - Que li cal; que le importa; - No 't cal; no te importa, no te es necesario.
CALCIGAT. part. pas. de "calcigar". Hollado, pisado, pisoteado.

CALER. v. modo inf. Ser necesario, importar.

CALT. sust. c. Calor. (caldo)
CAMIAR. v. modo inf. Cambiar, transformar, trocar.
CAMIAT. part. pas. de "camiar". Cambiado, transformado, trocado.
CANCERADAS. adj. term. pl. fem. Canceradas, cancerosas. (cáncer; cranch; cangrejo)

CANT. adv. Cuando, cuanto. (quantum; quant)

CANTAR. V. XANTAR.
CANTÉS. v. Cantase.
CANTITAT. sust. c. Cantidad. (Quantitas, quantitat)
CANYAR. Variante de “caminar”. V. esta palabra.

(71) Que ‘n éll fill se pogués canyar,
CAP. sust. c. Caudillo, jefe, capitán, cabeza.
CAPARÓ. sust. c. Capucha caperuza, cogulla.
CAPDELL. V. CAPDEYL.

CAPDELL. v. Guíe, dirija.
CAPDELLAR. v. modo inf. Guiar, dirigir.
CAPDEYL. sust. c. Dirección, guía, ovillo.

CAPERÓ. V. CAPARÓ.
CAPTÉ. Gobierna. - Usado como recíproco: se gobierna, se porta bien, procede bien.

CAPTENER. sust. c. Buen trato, buen porte, buen aspecto.

CAPTENER. v. Gobernar. - Usado como recíproco: gobernarse, portarse bien.

CAPTIVANT. v. gerundio de "captivar. Cautivando.
CAR. Porque.
CAR. adj. Caro, querido, estimado.

CAR. adv. Caramente.

ÇARAGOÇÁ. adj. Zaragozano. (de Çaragoça, Saragossa, Zaragoza)

CARÇERAT. part. pas. de "carçerar". Encarcelado, sujeto, aprisionado.

CARÇRE. sust. c. Cárcel, prisión.

CARDENALAT. sust. c. Cardenalato.
CARDENIL. sust. c. Cardenal.

CARESMA. sust. c. Cuaresma.
CARNALITAT. sust. c. Carnalidad.

CARNER. sust. c. Sepultura. - En sentido figurado, estómago, vientre. - Aquel que umpl el carner: aquel que llena el estómago.
CARRERA. sust. c. Camino. (carraria; carrer; calle)

CARTENER. v. modo inf. Amar, querer, tener en mucho.

CARTENIR. V. CARTENER.

CARTENGUT. part. pas. de “cartener". Querido (caro), amado, tenido en mucho.
CASCU, CASCUNA. Cada uno, cada una.
CASCUN. Cada uno,
CASCUNAS PARTS. Cada una de las partes.

CAHUT. v. gerundio de "caer". Cayendo.
(Es participio, caído, cahút; el gerundio es caent, cahent)

CASTEL. sust. c. Castillo. (castell)

CASTEYL. V. CASTEL.

CASTETAT. sust. c. Castidad.

CASTICH. sust. c. Castigo, corrección, lección, aviso. (castic, cástic)
CASTIGAMENT. V. CASTICH.
CAUSA. sust. c. Causa, cosa.

CAUSANT. sust. c. Causante.

CAUSAT. sust. c. Efecto.

CAUSAT. part. pas. de “causar". Causado.
CAUT. V. CAHUT.

CAVAL. V. CAVAYL.

CAVALCADA. sust. c. Cabalgata. (cabalgada; ataque rápido con caballos)
CAVALCAR. v. modo inf. Cabalgar.
CAVALER. V. CAVAYLER.

CAVAYL. sust. c. Caballo. (cavall)
CAVAYLER. sust. c. Caballero.

CAUECH. V. CAVECH.

CAVECH. adj. Palabra cuya significación desconocemos. Tal vez equivalga a las castellanas caduco, perecedero.

CECH, adj. Ciego.

CEL. V. CEYL.

ÇEL. sust. c. Celo. (zel)

CELA. pron. Aquella.

CELAR. v. modo inf. Celar, esconder, ocultar.

CELL. V. CEYL.

CELLA. pron. V. CELA.

ÇELLA. sust. c. Silla de caballo.
CELLS. V. CEYLS.
ÇENSAT. palabra cuya significación no conocemos. Quizás equivalga a limitado a los sentidos. (Que tot lo bé qui es çensat. // sensato? censado?)

CENTÉ. Centésimo.

CERCATS. v. Buscáis, buscad. (también aparece sercar)

CERCLE. sust. c. Círculo.

CERQUA. v. Busca.
CERTÁ. adj. Cierto, seguro. (certero)
CERTENITAT. sust. c. Certeza.
CERTES. adv. Ciertamente. (cert es : cierto es)

CÉS. v. Cese.
CESTA. pron. Esta. (questa; aquesta; esta)
CESSAT. part. pas. de “cessar”. Cesar, impedir. - Pogre haver fet molt bé, e cessat molt de mal: pudiera haber hecho mucho bien, e impedido mucho mal.
CEYL. pron. Aquel.
CEYLAS. pron. Aquellas.
CEYLS. pron. Aquellos.
CHÁ. sust. c. Perro (canis, can, ca : cà : cá)

CHARITAT. sust. c. Caridad.
CHICHS. adj. pl. Pequeños. (chics; chicos, chiquillos, chicuelos, etc)

CHRIST, sust. p. Cristo.

CHRISTIÁ. adj. Cristiano, cristiana.

CHRISTIANDAT. sust. c. Cristiandad.

CINQUENA. nombre numeral. Quinta.
CINTA. part. pas. de "ceñir". Ceñida.
CLAM. sust. c. Clamor, súplica.

CLAM. v. Clamo, clame; suplico, suplique.
CLAMAMENT. sust. c. Clamor, súplica.
CLAMAR. v. modo inf. Pedir, implorar, clamar, suplicar. (reclamar, etc)

CLAMOR. sust. c. Clamor, súplica.

CLAMVOS. Os suplico, os ruego.

CLAR. adj. Claro.
CLARDAT. Claridad, luz, resplandor. (claredat, claretat)

CLAUSA. v. Cierre. (clausura; closa)

CLEMENS. sust. p. Clemente.

CLERECIA. sust. c. Clerecía.

CLERGUE. sust. c. Clérigo. - Li clergue: los clérigos. - Li clergue setglar; los clérigos seglares. - Significa también: orden religiosa; p.e: un tal clergue s‘ en fés: se estableciera de ello una orden religiosa.

CLÍ. adj. Inclinado, postrado.

CLUCHAT. part. pas. de "cluchar”. Con los ojos tapados o cerrados. (clucar un ull : guiñar un ojo)
CO. adv. Como. (com)
ÇO. pron. Esto, lo, cuanto. - Per ço: para esto, para que, con motivo de.

COBEEG. Desee, codicie. (de cobdicia)

COBEJAMENT. sust. c. Deseo, codicia y alguna vez abrigo.

COBETJAR. v. modo inf. Desear, codiciar, cobijar.

COBEYTAT. sust. c. Codicia, deseo.

COBEYTÓS. adj. Deseoso, codicioso, avaro.
COBRAR. v. modo. inf. Recobrar, cobrar, obtener.
COBRAT. part. pas. de "cobrar”. Recobrado (recuperado), cobrado, obtenido.

COGITAMENT. sust. c. Reflexión, pensamiento.

COGITANT. v. gerundio de “cogitar". Pensando, reflexionando, concibiendo.

COGITAR. v. modo inf. Pensar, reflexionar, concebir. (cogito ergo sum)

COGITAT. part. pas. de "cogitar". Pensado, reflexionado, concebido.
COL. Como el, como lo; cuando el, cuando lo.

COL. v. Reverencia, venera, celebra, adora, honra.
CO ‘L. Como el, como lo.

COLER. v. modo inf. Reverenciar, venerar, celebrar, adorar, honrar.
COLLETA. Colación, colecta, oración hecha colectivamente.

COLONES. sust. c. pl. Columnas. (columnes)

COLP. sust. c. Golpe. (se encuentra còlp, colp)
COLPA. sust. c. Culpa. - Alguna vez golpe.

COLPABLE. adj. Culpable.

COLPEJAR. v. modo inf. Golpear, herir.
COLRE. V. COLER.
COLS. Como los. (com los, com els)

COLTELL. sust. c. Cuchillo.
COM. adv. Como, y otras veces cuando.

COMANDA. v. Encargo, encomienda. (encomanar; comanar; pedido en un restaurante)

COMBATEDOR. sust. c. Combatiente.

COMBATUT. part. pas, de "combatre". Combatido.

COMENÇ. sust. c. Principio, comienzo.

COMENÇ. v. Empiezo, comienzo; empiece, comience.

COMENÇABLE. adj. Lo que puede empezarse.

COMENÇA 'L. Empieza el.

COMENÇAMEN. V. COMENÇAMENT.

COMENÇAMENT. sust. c. Principio. - Generals començaments: principios generales.
COMENÇAN. V. COMENÇANT.

COMENÇANT. part. a. El que comienza.
COMENÇANT. v. gerundio de “començar”. Empezando, comenzando.

COMENÇANÇA. sust. c. Principio, comienzo. (COMENÇ, COMENÇAMENT)
COMENÇAR. v. modo inf. Empezar, comenzar.

COMENÇARETS. v. Empezaréis.

COMENÇAT. part. pas. de “començar”. Empezado, comenzado.

COMENÇEMENT. V. COMENÇAMENT.
COMENCET. v. Empezó.

COMENCEY. v. Empecé.

COMENS. V. COMENÇ
COMIAT. sust. c. Permiso, licencia. (despido)
COMINAL. Derivado de la palabra latina “comes”. Compañero, compañeros; junto, juntos.
COMIT. sust. c. Cómitre. (en una nave)
COMPANYA. sust. c. Compañía.

COMPANYÓ. sust. c. Compañero.
COMPANYON. V. COMPAYNON.
COMPANYÓS. sust. c. pl. Compañeros.

COMPARAMENT. sust. c. Comparación.

COMPAYNYA. V. COMPANYA.

COMPAYNON. sust. c. Compañeros.

COMPILAT. part. pas. de “compilar". Compuesto, reunido, compilado.

COMPLAER. v. modo inf. Complacer.

COMPLANCH. v. Duelo, conduelo. (plant, planct, planyir)

COMPLEXEN. v. Llenan. (cumplen; compleixen; cumplixen)

COMPLIMEN. V. COMPLIMENT.

COMPLIMENT. sust. c. Cumplimiento, perfección.

COMPLIDAMENT. adv. Cumplidamente, con perfección.

COMPLIR. v. modo inf. Cumplir, llenar, perfeccionar.
COMPLIT. part. pas. de “complir". Cumplido, llenado, perfeccionado.

COMPLIT. adj. Lleno, perfecto.

COMPRENA. v. Comprenda.

COMPRENENT. part. a. El que comprende.
COMPRENENT. v. gerundio de “comprener”. Comprendiendo.

COMPRENETS. v. Comprendéis.

COMPTAR. v. modo inf. Contar.

COMPTATS. part. pas. pl. de "comptar”. Contados, referidos, relatados.

COMPTATS. sust. c. pl. Condados. (de comite : comte; de computo : compte.
No aparece comptats con este significado en los textos de este libro
)

COMPTE. v. Cuenta.

COMPTE. sust. c. Conde y otras veces cuenta. (Ramón Lull no usa compte con p)

COMPULSIÓ. sust. c. Compulsión, fuerza que obliga a hacer alguna cosa.

COMUN. adj. Común. (comú)

COMUNAMENT. adj. Comunalmente.

COMUNITAT. sust. c. Comunidad, comunión.

CON. (com) Como, cuando.
CON. Que donde, que do quiera.
CONCEBIMENT. sust. c. Concepción, idea, pensamiento.
CONÇEBUT. part. pas. de "concebrer”. Concebido.
CONCEL. sust. c. Consejo. (concell, consell; consellar, aconsellar)

CONÇELL. V. CONCEL.
CONCELL. V. CONCEL.

CONCIRÓS. adj. Pensativo, reflexivo (reflecsivo), meditabundo.

CONCLUIMENT. sust. c. Conclusión.

CONCLUIR. v. modo inf. Concluir.

CONCORDA. v. Concuerda, acuerda, aviene.

CONCORDABLE. adj. Concordable.
CONCORDAMENT. sust. c. El acto de acordar o de concordar; acuerdo, concordancia. (concordia)

CONCORDANÇA. sust. c. Concordancia.
CONCORDANT. v. gerundio de “concordar”. Concordando.

CONCORDANT. part. a. de “concordar”. El que concuerda. (es sustantivo, el participio es concordat)

CONCORDAR. v. modo inf. Concordar, poner acorde, armonizar.

CONCORDAT. part. pas. de “concordar”. Concordado.

CONDICIONAMENT. sust. c. El acto de convenir una cosa con otra. (convenio)

CONDICIONAR. v. modo inf. Convenir una cosa con otra.

CONDICIONAT. part. pas. de “condicionar”. Condicionado, convenido.

CONECH. v. Conoció.

CONEGRA. v. Conociera. (coneguera; conegués)

CONEX. v. Conoce. (coneix, pronunciado con u, cuneix)

CONEXENÇA. sust. c. Conocimiento.

CONEXENSA. V. CONEXENÇA.

CONEXÉN. V. CONEXENT.

CONEXENT. sust. c. Conocedor, el que conoce. (coneixent; también gerundio)
CONEXENT. adj. Agradecido.

CONFERM. v. Confirmo, confirme.

CONFERMAT. part. pas. de “confermar”. Confirmado.

CONFÉSME. v. Confiésome. (me confieso).

CONFESSAMENT. sust. c. Confesión.

CONFESSAN. v. gerundio de “confessar”. Confesando. (confessant)

CONFÉSSES. v. Confiésase. (se confiesa; se confesse, “es cunfessa”)
CONFESSETS. Confeséis. (
confesseu, confesséu, confeseu, confeséu)
CONFIANÇA. sust. c. Confianza.

CONFIAMENT. V. CONFIANÇA.

CONFIRMAMENT. Confirmación.

CONFORT. sust. c. Aliento, fortaleza, fuerza, ánimo.

CONFORTA. v. Fortalece, anima. - Conforta ‘s: se conforta, se fortalece.

CONFORTADOR. El que conforta o fortalece.

CONFORTAR. v. modo inf. Fortalecer, confortar.

CONGELAMENS. sust. c. pl. Congelaciones. (congelaments)

CONJUNCCIÓ. sust. c. Junta, unión, conjunción.

CONJUNCIONAT. part. pas. de "conjuncionar”. Juntado, unido. - Úsase a veces como sustantivo, en cuyo caso equivale a la palabra CONJUNCCIÓ.

CONJUNTES. adj. term. fem. pl. Unidas, conjuntas.

CONJUNTIVA. adj. Conjuntiva.

CONJUNCTURA. sust. c. Unión.

CONJUNY. v. Une. (ajunta; ayunta)

CONORT. sust. c. Consuelo. Me ‘n conort: me consuelo (de ello).
CONORTAR. v. modo inf. Consolar.

CONORTAT. part. pas. de "conortar". Consolado.

CONORTATS. v. Consoláis. (conorteu, conortéu)

CONORTATS VOS. Consolaos. (consoleutos, consoléutos; consoleuvos, consoléuvos)

CONQUERADA. part. pas. de “conquerar". Conquistada.

CONQUERAR. V. CONQUERIR.

CONQUERENT. v. gerundio de "conquerir”. Conquistando.
CONQUERER. V. CONQUERIR.

CONQUERIMENT. sust. c. Conquista.

CONQUERIR. v. modo inf. Conquistar.

CONQUERÓS. sust. c. Conquistador. (Iavmes I lo conqueridor)

CONQUERRÁ. V. Conquistará.

CONQUES. part. pas. de "conquerir”. Conquistado.

CONSEL. V. CONCEL.
CONSELL. V. CONCEL.
CONSELL. v. Aconsejo, aconseje.
CONSELLADOR. sust. c. El que aconseja. (conseller, conceller)
CONSELLAR. v. modo inf. Aconsejar.

CONSELLAT. part. pas. de “consellar”. Aconsejado.

CONSELLER. sust. c. Consejero.

CONSEQUENS. sust. c. pl. Consiguientes.

CONSEYL. sust. c. Consejo.

CONSEYL. v. Aconsejo.

CONSEYLA. v. Aconseja. - Conseylalí : aconséjale. (le aconseja)

CONSEYLANTE. Aconsejándote.

CONSEYLANTLI. v. Aconsejándole.

CONSEYLAR. v. modo inf. Aconsejar.

CONSEYLA ‘T. Te aconseja.

CONSILI. sust. c. Concilio. (concili)

CONSINT. v. Consiente.

CONSINTRÁ. v. Consentirá.

CONSIR. v. Considere, reflexione; considero, reflexiono. - A veces considerar.
CONSIR. sust. c. Consideración, pensamiento, reflexión.
CONSIRÁ. v. Consideró.
CONSIRADA. part. pas. de “consirar”. term. fem. Considerada.
CONSIRAN. V. CONSIRANT.

CONSIRANT. v. gerundio de “consirar”. Considerando.
CONSIRAR. v. modo inf. Considerar, reflexionar.
CONSIRAT. part. pas. de “consirar”. Considerado, pensado, reflexionado.
CONSIRON. v. Consideran.
CONSIRÓS. V. CONCIRÓS.
CONSIRS. v. Consideres.
CONSIURAR. V. CONSIRAR.

CONSOLACIÓ. sust. c. Consuelo, consolación.

CONSOLADOR. sust. c. El que consuela.
CONSOLAMENT. sust. c. Consuelo.

CONSOLA ‘S. v. Se consoló. (consolá ‘s)

CONSOLATS. v. Consoláis.
CONSTRENYA. v. Constreñía.

CONSTRENYEMENT. sust. c. El acto de constreñir. (forzar a hacer; strenyer)

CONSTRET. part. pas. de “constrenyer”. Constreñido. (forzado a hacer)

CONSUMA. v. Consume.
CONSUMACIÓ. sust. c. Consunción, consumación.
CONSUMAMENT. V. CONSUMACIÓ.

CONSUMATS. part. pas. pl. de “consumar”. Consumidos, consumados.

CONTATS. sust. c. pl. Condados. (igual que escribe con : com, contats : comtats)

CONTE. sust. c. Cuento.
CONTÉ. v. Contiene.
CONTENCIÓ. sust. c. Contienda, lucha, pelea, batalla.
CONTENGRA. v. Contuviera. (continguere)
CONTENGUA. v. Contenga. (contingue)

CONTINENT. adv. Desde luego.

CONTORN. sust. c. Contorno.

CONTRADIT. part. pas. de “contradir”. Contradicho.

CONTRADIT. sust. c. Contradicción.

CONTRADITS. v. Contradice, contradecís.
CONTRA ‘L. Contra el.
CONTRALIGAR. v. modo inf. Entrelazar. - Las mans contraligar: entrelazar las manos, o darse las manos.
CONTRAMINA. sust. c. Contramina.
CONTRARIAJAMENT. sust. c. El acto de contrariar, contradicción.
CONTRARIAMENT. sust. c. Contradicción. (contrariamente)
CONTRARIAR. v. modo inf. Contrariar.
CONTRARIETAT. sust. c. Contrariedad.
CONTRAST. sust. c. Resistencia, lucha. (contraste)
CONTRASTANT. v. gerundio de “contrastar”. Contrastando, resistiendo, luchando. (contradiciendo)
CONTRASTAR. v. modo inf. Contrastar, resistir, luchar.
CONTR‘ AYTAL. Contra tal.
CONTR‘ EL. Contra el. (CONTR‘ ELA. Contra ella)
CONTR‘ ELS. Contra los.
CONTRESTAT. part. pas. de “contrestar”. Contrastado, resistido.
CONTRIT. adj. Contrito.
CONVENÇ. v. Convence.
CONVENGREN. v. Convinieran. (convingueren, de convindre, avindre; avenir, convenir)
CONVERTENT. v. gerundio de “convertir”. Convirtiendo.
CONVERTIMENT. sust. c. Conversión.
CONVERTRIAN. v. Convertirían.
CÓPULA. sust. c. Cópula.
COR. sust. c. Corazón, coro. (còr, cór, cor)
CORAL. adj. Cordial, íntimo, sincero.
CORATJE. sust. c. Coraje, valor, ánimo. (coratge)

CORATJÓS. adj. Valiente, valeroso.

CORETJADA. adj. term. fem. Valerosa, esforzada.

CORONELL. sust. c. Corona, círculo, cerco.

CORPORALITAT. sust. c. Corporalidad.
CORREGIMENT. sust. c. Corrección.
CORRETZ. v. Corred. (correu, corréu)

CORRIGIT. part. pas. de “corrigir”. Corregido. (corregit)

CORROMPIMENT. sust. c. Corrupción.

CORRUMP. v. Corrompe. (corromp, corrom)
CORS. sust. c. Cuerpo, curso, camino. (corpore, corporis, corps, corpus; cos, còs, cós)

CORSES. sust. c. pl. Cuerpos. (còssos, cossos, cóssos)
COS. Como es, como se. (co : com)

COS. sust. c. V. CORS.
CO ‘S. Como es, como se.
ÇO ‘S. Esto es, esto se.
COSÍ. sust. c. Primo, pariente; manjar, plato, vianda. (“cusí”)

COSIR. v. modo inf. Coser. (“cusí”)

COSTANÇA. sust. c. Constancia. (También nombre propio)

COSTRENY. v. Constriñe.

COSTRENYEN. v. Constriñen.

COSTRET. part. pas. de “costrenyer”. Constreñido. (estrenyer, strenyer : apretar)

COSTREYNIMENT. sust. c. El acto de constreñir. (constricción; constrenyiment)

COSTUMAT. part. pas. de “costumar”. Acostumbrado.

CO ‘T. Como te.
ÇO ‘US. Esto os.

COUS. Como os.
COVÉ. v. Conviene. (convé; convindre; convenir)

COVEDRÁ. v. Convendrá.
COVEN. v. Conviene.
COVENCH. v. Convino.
COVENEN. v. Convienen.
COVENGRA. v. Conviniera.

COVENRÁ. V. COVEDRÁ.

COVENRAT. Te convendrá.
COVENS. V. COVÉ.

COVET. v. Te conviene.
COVINENSA. sust. c. Convenio, trato, convención, conveniencia. (covinença)

COVINENT. adj. Conveniente.

COYL. sust. c. Collado. (coll)

CRAN. Palabra cuya equivalencia desconocemos. Quizás significa lo mismo que CRAS.
(el mismo verso se encuentra con cran y cras; “Cras veyrem si serán bò”, después encontramos “cras veyrem quals son primers”; concuerda el significado siguiente:)

CRAS. adv. Pronto, presto.
CRE. v. Cree, creo. (ell creu, yo - jo crec)
CREABILITAT. sust. c. La cualidad o circunstancia de ser creable.
CREADOR. sust. c. Criador. (creador; De mon fill glorios qui es son creador?)
CREAMENT. sust. c. Creación.

CREATS. part. pas. pl. de "crear”. Creados.
CREATURA. sust. c. Criatura.
CREATZ. V. CREATS.

CREAYRE. V. CREADOR.
CREBANT. sust. c. Caída, choque, sacudida.
CREEN. v. Creen. (creuen)
CREENT. sust. c. Creyente.

CREENÇA. sust. c. Creencia.

CREER. v. modo inf. Creer.

CREES. v. Creas.
CREIXARÁ. v. Crecerá.
CREMAMENT. El acto de quemar o arder.

CREON. v. Creen.
CRESA. v. Crea.
CRESEGUT. V. CRESUT.

CRESET. v. Crió.

CRESTIÁ. sust. c. Cristiano. (christia, christiá, christiá, cristià, cristiá)

CRESTIAN. V. CRESTIÁ.
CRESUT. part. pas. de "creer". Creído.

CREU. v. Creo, cree.
CREUTZ. part. pas. pl. de "creer". Creídos. (creguts)

CREXERÁ ‘T. Te crecerá.

CREY. v. Creo. (crec, crech)
CREYATS. v. Creáis.
CREYRÁ. Creerá.

CREYUT. V. CRESUT.

CRICH. Vocablo que encontramos en una variante y que aún hoy día es de algún uso. Actualmente equivale a la palabra castellana avaro.
CRITZ. sust. c. Gritos.
CROTS. V. CROTZ.

CROTZ. sust. c. Cruz.

CROYAMENT. adv. Vilmente, con maldad, villanamente, con deshonra.

CRUELTAT. sust c. Crueldad.

CUIDEN. v. Piensan, procuran. (cuita; cuitar, cuytar)

CULLYR. v. modo inf. Cojer. (cullir; recoger, la uva, la cosecha : cullita, cullida)

CUMUNA. adj. Común. (femenino comuna; masculino comú)
CURA. sust. Cuidado, solicitud, diligencia, inquietud, zozobra.
CURANT. v. gerundio de “curar”. Curando, poniendo cuidado.
CURAR. v. modo inf. Curar, poner cuidado.
CUSÍ. V. COSÍ. (la o pronunciada u es muy común)
CUSINA. sust. c. Prima, parienta.
CUSTUMA. sust. c. Costumbre.
CUVINENT. Conveniente.
CUVINENTMENT. adv. Convenientemente.
CUYDAR. v. Creer, pensar, imaginar, proyectar.

CUYR. sust. c. Pellejo, cuero. (cuir)

CUYT. v. Creo, pienso, imagino.
CUYTA. sust. c. Prisa.

CUYTAMNOS. v. Apresurámonos (nos apresuramos), nos dimos prisa.
CUYTAR. v. modo inf. Apresurar, dar prisa.
CUYTAS. v. Apresuras, das prisa.
CUYTAT. part. pas. de “cuytar”. Cuitado, apresurado.
CUYTATZ. v. Apresuraos.
CUYTEMNOS. v. Apresurémonos, démonos prisa y alguna vez apresurámonos.

Entrada destacada:

El català de l'any 842, Strasbourg

SERMENTS  PRÊTÉS A STRASBOURG EN 842 PAR  CHARLES-LE-CHAUVE , LOUIS - LE-GERMANIQUE ,  ET LEURS ARMÉES RESPECTIVES. (Nota del editó,  Ramón ...